İpek Böceğine Bakmalı Türküsü’nün öyküsü

Bu yazımızı Kuruluş ve Kurtuluşun Şehri, İpek Şehir Bilecik’e adını veren ve 12 ipek fabrikasıyla yöre ekonomisinin lokomotifi ‘İpekçilik ve İpek Böcekçiliği’ adına yakılmış bir türkünün öyküsüne ayıralım diye düşündük.

Somut olmayan kültürler üzerine yaptığımız araştırmalarda onlarca türkü derlememize rağmen bir zamanlar Bilecik’in ismi ile özdeşleşmiş çatma kadifesi ile ilgili herhangi bir türkü ve ezgisine rastlayamamıştık. Hatta ipeğin bu kadar önemli olduğu bir şehir de bu zamana kadar, ‘Neden ipek ve ipek böceği üzerine bir türkü yakılmamış ki?’  diye düşünüyorduk. Ki sorumuzun cevabını, Hüsamettin Şemsi Ege tarafından ‘Devrimin Sesi’ dergisinin ilk sayısında 1936 yılında kaleme alınan ‘İpek Böceğine Bakmalı’ isimli bir makale de bulduk.

Türkünün öyküsü ve sözleri çok anlamlıydı. Bu türkünün ezgisine ulaşmaya çalıştık fakat ne yazık ki başarılı olamadık. Fakat ‘Yılmak yok!’, diyerek türkü sözlerini Bilecik’li Âşık Ziya VAR hocamızla paylaştık. Kendisine türkünün öneminden ve öyküsünden bahsettik. İpek Şehir Bilecik’imizin kendi ismi ile özdeş bir türküye ihtiyacı olacağını düşündüğümüzü ilettik. Ve neticede bu yazının ekinde yer alan görselde en doğal halini dinleyeceğiniz, bestesini Bilecik’li Aşık Ziya Var hocamın yaptığı, Harun ATAPAY hocam tarafından notalandırılan ve sözleri Hasan TAŞCI tarafından düzenlenen Osmaneli ilçemize ait ‘YAPRAK ALDIM KARAKAŞLI HASAN’DAN (İpek Böceğine Bakmalı) isimli türkümüz ortaya çıktı. Umarım beğenirsiniz.

Türkünün öyküsüne gelince……!

Hüsamettin Şemsi makalesinde o günlerde yetiştirilen ipekböceği tarımının zorluğundan bakın nasıl bahsediyor?

Bilecik bölgesinin diğer ilçe, bucak ve köylerinde olduğu gibi Osmaneli ilçesinde de çok önemli bir geçim kaynağı olan ipek böceği yetiştiriciliği zamanın türkülerine bile konu olmuştur. Bu türkülerden biri de günümüzde Bursa ili İznik ilçesine bağlı Karatekin köylü Ömer’den alınan ipek böceği tohumu üzerine yakılan bir türküdür.

“Yıl 1935. Bütün köylü ve şehirli hemşerilerimiz ipek böceği yetiştirmeye heveslenirler. Fakat hiç kimse mevcut dut yaprakları, ‘yeter mi yetmez mi?’, diye düşünmez. Böceklerin tam koza yapacağı zaman memlekette büyük bir yaprak buhranı başlar. Dut yaprağının kilosu yedi sekiz kuruşa çıkar. Kârdan ziyana dönülür. Buna benzer yaprak kıtlığı on ila on beş, yirmi yıl öncede yaşanmıştır. O yıllarda dut yaprağı kıtlığı üzerine, ‘İpek Böceğine Bakmalı’ isimli bir türkü yakılır.”

Yaprak Aldım Karakaşlı Hasan’dan

(İpek Böceğine Bakmalı)

Yöresi                                    : Bilecik – Osmaneli

Kimden Alındığı                 : Anonim

Sözleri Aktaran                   : Hüsamettin Şemsi

Sözleri Düzenleyen            : Hasan Taşcı

Beste  /Yorum                    : Âşık Ziya Var

Notaya Alan                        : Harun Atapay

Yaprak aldım Karakaşlı Hasan’dan (2)
Eve geldim duramadım tasamdan
Çıktı da gitti beş yüz elli kesemden
Aman dellâl durma gezdir ipeği
İrheine koydum elmas küpeyi

***

Çalı diktim on gün oldu çıkmadı
Çıkıp çıkıp akça koza yapmadı
Getir karı samur kürkü salalım
Salalım da yenisini yapalım.
Aman dellâl durma gezdir ipeği
İrheine koydum elmas küpeyi

***

Tohum aldım Karadinli Ömer’den
Eve geldim duramadım kederden
Çıktı da gitti beş yüz elli kemerden
Aman dellâl durma gezdir ipeği
İrheine koydum elmas küpeyi

 Dellâl              :Tellal
İrheine            :Rehine
Karadin          :İznik’e bağlı Karatekin Köyü