BİR DEMİRYOLU KÖPRÜSÜNÜN HİKÂYESİ

Yakın zamanda Harun ATAPAY hocamızla birlikte bölge kültürü üzerine yaptığımız 4.ncü kitabımız, Osmaneli Belediye’si katkılarıyla Babıali Kültür Yayınları’ndan çıkacak. Bu eserde yer alan, Osmaneli-Vezirhan-Gölpazarı bucak ve ilçeleri için oldukça önemli bir hatıraya sahip eski bir demiryolu köprüsünün hüzünlü hikâyesini sizinle paylaşmak istedim.

Yıl 1921. Savaşın kazanılmasında büyük öneme sahip olacak demiryollarının tamir edilmesi ve aktif olarak işletilmesi büyük ölçüde önem arz etmektedir. Mustafa Kemal Paşa, Behiç Bey’i demiryollarında işletme müdürü yapmak ister. Peki, bu Behiç Bey kimdir? Behiç Bey, Mustafa Kemal Paşa’nın 1918 Kasım’ından 15 Mayıs 1919’a kadar İstanbul da sürekli görüştüğü yakın arkadaşlarından birisidir. Osmanlı Hükümeti kendisine Tedarik Bakanlığı teklif etmesine rağmen o yapılan bu teklifi kabul etmez. Aksine gizlice Anadolu’ya adam ve silah kaçırma faaliyetlerinde bulunur. Behiç Bey 1920 yılının Temmuz ayında milli mücadeleye katılmak için Anadolu’ya geçer.

Behiç Bey, Paşa’nın bu teklifini kabul ederek demiryollarının tamir edilme sorumluluğunu kabul eder. Sadece tek bir şartı vardır: Kimse işine karışmayacaktır. Kurtuluş Savaşı sürerken işletme dili Türkçe olmayan, çalışanların çoğu gayrimüslim olan ve neredeyse hiçbir yedek parçası olmayan, cepheye asker sevkiyatının önemli aracı durumunda olan demiryollarının aktif olarak işletilmesi gerekiyordu. Behiç Bey göreve başladığında İngilizler Lefke’de ki (Osmaneli) Sakarya Nehri üzerinde bulunan demiryolları literatüründe “Doğançay köprüsü” olarak bilinen bu köprüyü çalışamaz hale getirerek, 13 lokomotif ve 200 kadar vagonu ile birlikte istasyonun azınlıklardan olan memurlarının hepsini alıp götürmüşlerdi.

Behiç Bey’in ilk işi Lefke Köprüsü’nün tamiratı olmuştur. Behiç Bey kolları sıvar ve İngilizlerin Lefke’den çekildiklerinde ‘Tekrar yapılamaz!’, dedikleri köprünün tamirat işini, demiryolu işletmesinin köprü tamir uzmanı bir gayrimüslim olan Manas Efendi’ye verir. Manas Efendi azınlıklardan olduğu halde İngiliz birlikleriyle gitmemiş ve görevi başında kalmış usta bir demiryolu mühendisidir. Manas Efendi, İtalyan asıllı köprü yapım memuru Martiyano, Marko Çavuş ve başka gayrimüslim personelle birlikte gece gündüz çalışarak köprüyü hizmete sokar. Bu esnada Osmaneli’nde konuşlu Milli Kuvvetlere bağlı Gökbayrak Müfrezesi, gayri Müslimlere karşı oluşan algıdan dolayı Manas Efendi’nin bulunmadığı bir sırada köprüyü basarak eldeki son köprü uzmanlarını öldürür. Köprünün tamiri yavaşlar.

Bu duruma oldukça üzülen Behiç Bey askeri yetkililere ulaşır ve durumu anlatır, fakat pek başarılı olamaz. Manas Efendi’nin bu zor şartlar altında Lefke (Osmaneli) Sakarya demiryolu köprüsünün tamirini tamamlamayı başardığı söylenir. Bölgede yaşayan Müslümanlar, asırlardır etle tırnak gibi birlikte yaşadıkları ve Kurtuluş Mücadelesinde birlikte savaşmayı göze alan gayrimüslim komşularının birçoğunu korumuşlardır. O yıllarda din, dil, ırk ayrımı olmaksızın topyekûn Anadolu’nun işgaline karşı birlikte mücadele etmişlerdir.

            Peki, sonra bu köprüye ne olur?

Doğançay Demiryolu Köprüsü 6 Eylül 1930 tarihinde ihale edilerek Gölpazarı kaza merkezini Vezirhan İstasyonu’na bağlayan yolda Sakarya nehri üzerine ayakları taş yığma ve üst yapısı ahşap döşemeli demir olarak yapılmış ve tek gidişli karayolu köprüsü olarak 1 Ekim 1932’de hizmete açılmıştır.

İşte, yıllardır üzerinden geçtiğimiz ve sonraları yerine yapılan betonarme köprünün hemen sağında hüzünle bize doğru bakan tek yönlü eski demiryolu köprüsünün hikayesi böyledir.